نویسنده:   میثم محتاجی     تاریخ نگارش:   1399/01/01     ساعت:   22:08:45
  
 
 
فراگیری کرونا، امتحانی الهی

سنت به معنی قانون و روش پایدار، مستمر و متوالی است که قرآن کریم به‌صراحت از تغییر ناپذیری آن سخن گفته است؛ لا تَجِدُ لِسُنَّتِنا تَحویلًا و براى سنت ما تغييرى نخواهى يافت. همچنین حاکمیت سنن مطلق الهی بر جهان هستی همچون هدایت تکوینی، دفاع از حق و سرکوبی باطل، قدر الهی و مانند آن، حقیقتی قطعی است.


سنت به معنی قانون و روش پایدار، مستمر و متوالی است که قرآن کریم به‌صراحت از تغییر ناپذیری آن سخن گفته است؛ )لا تَجِدُ لِسُنَّتِنا تَحویلًا([1] و براى سنت ما تغييرى نخواهى يافت. همچنین حاکمیت سنن مطلق الهی[2] بر جهان هستی همچون هدایت تکوینی[3]، دفاع از حق و سرکوبی باطل[4]، قدر الهی[5] و مانند آن، حقیقتی قطعی است.

در این میان، آزمایش (امتحان/ ابتلا) و تنبّه، دو سنتی است که خداوند متعال آن‌ها را برای توجه‌دادن انسان‌ها و دورنمودن آنان از غفلت، جاری ساخته است که به دنبال آن رشد مادی همچون پیشرفت علوم و تکامل معنوی برای انسان حاصل می­شود.

قرآن کریم می‌فرماید: )وَ لَنبلُوَنَّکُم بِشَیءٍ مِن الخَوفِ و الجُوعِ وَ نَقصٍ مِنَ الأموالِ وَ الأنفسِ و الثَّمراتِ([6] (و قطعاً شما را به چيزى از [قبيلِ] ترس و گرسنگى و كاهشى در اموال و جان‌ها و محصولات مى‌آزماييم) و در ادامه می‌فرماید: )وَ بَشِّرِ الصَّابِرِينَ( (و مژده ده شكيبايان را). بی‌تردید امتحان یا ابتلای الهی که در افزون بر بیست آیه[7] از آن سخن رفته، هدفی متعالی را دنبال می‌کند و مانند آزمون‌های بشری نیست که برای زدودن جهل و ابهام برگزار می‌شود. آزمون الهی، سنتی وجودی و نقض ناشدنی است که رویکرد آن شکوفاکردن توان‌های نهفته در درون انسان‌ها و رشد و تربیت بندگان است. چنانکه با تدبر در این کتاب آسمانی درمی‌یابیم که میزان و شدت این ابتلاءات برای پیامبران و رهبران الهی بیشتر بوده است تا آنان را برای برعهده گرفتن کار دشوار رهبری آماده کند.

یکنواختی زندگی (روزمرّگی) نیز می‌تواند از عوامل غفلت باشد. البته اولیای راستین خداوند پیوسته در حال جهاد و تلاش برای از بین بردن کفر و شرک، آگاهی بخشی به مردم، رفع ستم و آباد کردن زمین بوده و هستند. قرآن کریم می‌فرماید: )وَ لَقَدْ أَرْسَلْنَا إِلَى أُمَمٍ مِنْ قَبْلِكَ فَأَخَذْنَاهُمْ بِالْبَأْسَاءِ وَ الضَّرَّاءِ لَعَلَّهُمْ يَتَضَرَّعُونَ([8] (و به‌يقين، ما به سوى امّت‌هايى كه پيش از تو بودند [پيامبرانى] فرستاديم و آنان را به تنگى معيشت و بيمارى دچار ساختيم تا به زارى و خاكسارى درآيند). و فرمود: )وَ مَا أَرْسَلْنَا فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَبِيٍّ إِلاّ أَخَذْنَا أَهْلَهَا بِالْبَأْسَاءِ وَ الضَّرَّاءِ لَعَلَّهُمْ يَضَّرَّعُونَ([9] (و در هيچ آبادى، پيامبرى نفرستاديم مگر آنكه مردمش را به سختى و رنج دچار كرديم تا مگر به زارى درآيند) و خلاصه سخن آنکه در فرهنگ قرآن، خواهش و دعا، موجب فزونی ارزش و تعالی جایگاه دعاکننده معرفی شده است؛ و می‌فرماید: )قُلْ مَا يَعْبَأُ بِكُمْ رَبِّي لَوْلا دُعَاؤُكُمْ فَقَدْ كَذَّبْتُمْ فَسَوْفَ يَكُونُ لِزَامًا([10] (بگو اگر دعاى شما نباشد، پروردگارم هيچ اعتنايى به شما نمى‌كند. در حقيقت شما به تكذيب پرداخته‌ايد و به‌زودى [عذاب بر شما] لازم خواهد شد). در فرهنگ اسلامی از این سنت، به عنوان سنت تنبّه یاد شده است.

سزاوار است عالمانه و مؤمنانه بکوشیم تا از همه این آزمون‌ها سربلند بیرون آییم. گرفتار فشار روحی و وسواس نشویم. از برخورد صبورانه و دنبال حل مشکل بودن اندیشمندان و عالمان دین، نحوه مواجهه درست با این بلایا را فراگیریم. بدانیم در حال آزمونیم.

این گرفتاری‌ها که می‌تواند حاصل کوتاهی‌ها و ستم گروهی بر گروهی دیگر باشد و می‌تواند تحقق سنتی الهی و امتحان خداوند از بندگانش باشد، مخصوص ما مسلمانان نیست، بلکه همه بشریت پیوسته در بوته آزمایش است و بی‌تردید ما به علت داشتن ایمان به خدا و آشنایی با نظام حاکم بر هستی و هدفمند دانستن آفرینش، بیش از دیگران می‌توانیم از این فرصت‌ها بهره برده و بر توانمندی علمی و اعتقادی خود بیفزاییم. این ماییم که می‌توانیم با اخلاص و افزودن دانسته‌ها و مجاهدتی مستمر، از این همه، توشه برگیریم و رنگی زیباتر و خداپسندانه به زندگی خود دهیم و آرامش، خودباوری و رستگاری را برای دنیا و آخرت‌مان دستاورد خود سازیم. این ماییم که می‌دانیم هیچ اتفاق و تقدیم و تأخیری، بی‌حکمت نیست، که فرمود: )مَا نَنْسَخْ مِنْ آَيَةٍ أَوْ نُنْسِهَا نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْهَا أَوْ مِثْلِهَا أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ([11] (هر حكمى را نسخ كنيم يا آن را به [دست] فراموشى [یا تأخیر] بسپاريم، بهتر از آن يا مانندش را مى‌آوريم.مگر ندانستى كه خدا بر هر كارى تواناست).

این ماییم که باور داریم هر اندازه بکوشیم، پاداش می‌بینیم، و این ماییم که حتی افتادن در بستر بیماری را جهاد آرام می‌شناسیم و از امام رؤوف‌مان حضرت رضا 7 خوانده‌ایم: «بیماری برای مؤمن، پاک کردن [او از گناه] و رحمت [خدا] است و برای کافر، عذاب و دوری [از رحمت او]. بیماری پیوسته با مؤمن است تا آن هنگام که گناهی بر او نمانَد».[12] و «هرکه ناملایمت‌های پرهیز را تحمل نکند، بیماری‌اش طولانی شود».[13]

و مباد که با برداشت‌هایی ناروا از حقایقی بلند و فاخر، همچون تسلیم و توکل، گرفتار دام شیطان‌های جن و انس و هوای نفس و وادادگی شویم، که امام علیّ بن موسی الرضا 7 در پاسخ به شخصی که از ایشان معنی )وَ مَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ([14]  (و هرکه بر خدا اعتماد كند او براى وى بس است) را پرسیده بود، فرمود: توکل، چند درجه است؛ از جمله آنکه در هر آنچه بر تو روا داشت، به او اعتماد کنی و به آنچه برای تو کرد، خشنود باشی و بدانی که در رساندن هیچ خیری به تو کوتاهی و تأخیر نکرده و بدانی که همه اراده و فرمان از آنِ اوست. پس با سپردن همه [چیز] به او، بر او توکل می‌کنی و از جملۀ آن، ایمان به غیب‌هایی است که به آن آگاه نیستی و [حق] دانستن آن‌ها را به او و امانتداران او می‌سپاری و در آن‌ها و غیر آن به او اعتماد می‌کنی.[15]

پژوهشگر بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی

دکتر امیر سلمانی رحیمی

 

 

 

[1] ـ اسراء/ 77، نیز بنگرید به آیاتی دیگر همچون: فاطر/ 43 و احزاب/ 62.

[2] ـ اصطلاح «سنن مطلق» در برابر «سنن مقیّد» است. سنن مقیّد به سنت‌هایی گفته می‌شود که تحقق آن‌ها مشروط و منوط به مقدماتی است، نظیر سنت پذیرش توبه تا پیش از حتمی شدن عذاب الهی.

[3] ـ بنگرید به آیاتی همچون: )قَال رَبُّنا الذی أعطی کُلَّ شَیءٍ خَلقَهُ ثُمَّ هَدی(، طه/ 50، یا )الّذی خَلَقَنی فَهُوَ یَهدیِن(، شعراء/ 78 .

 

[4] ـ بنگرید به آیاتی همچون: )لِیُحِقُّ الحَقَّ وَ یُبطِلَ الباطِلَ وَ لَو کَرِهَ المُجرِمُون(، انفال/ 8 و صف/ 8 .

[5] ـ بنگرید به آیاتی همچون: )وَ الَّذی قَدَّرَ فَهَدی(، اعلی/ 3 و حدید/ 22.

[6] ـ بقره/ 155.

[7] ـ نک به: ص669 المعجم فی ...

[8] - انعام/ 42.

[9] ـ اعراف/ 94.

[10] ـ فرقان/ 77

[11] ـ بقره/ 106.

[12] ـ شیخ صدوق، ثواب الاعمال، ص193.

[13] ـ نوری، میرزاحسین، مستدرک الوسائل، ج16، ص453.

[14] ـ طلاق/ 3.

[15] ـ ابن شعبه حرانی، تحف العقول عن آل الرسول، ص443.